Fazy zmiany pokazują, w której części procesu jest badany.
W modelu Humanet fazy zmiany opisują, czy osoba doświadcza obecnej sytuacji jako stabilnej, zaczyna zauważać pierwsze wątpliwości, przeżywa przeciążenie i utratę kontroli, czy też testuje nowe sposoby działania i uczy się na ich skutkach.
Czym są fazy zmiany?
Fazy zmiany opisują aktualny sposób funkcjonowania osoby wobec zmieniających się warunków, potrzeb, relacji i wyzwań. Nie chodzi tu o prostą ocenę, czy ktoś „chce” albo „nie chce” zmiany, ale o rozpoznanie, w jakim miejscu procesu aktualnie się znajduje.
Osoba może doświadczać stabilności i poczucia dopasowania, może zaczynać dostrzegać pierwsze sygnały niedopasowania, może czuć przeciążenie i chaos albo stopniowo sprawdzać nowe strategie działania. Każda z tych faz wymaga innego rodzaju wsparcia i innego sposobu pracy.
Co bada ten wymiar?
Wymiar faz zmiany pokazuje, jak osoba przeżywa swoją aktualną sytuację i jak reaguje na sygnały wskazujące, że dotychczasowy sposób działania może być wystarczający, osłabiony, przeciążony albo gotowy do przebudowy.
- poczucie stabilności, przewidywalności i dopasowania obecnego sposobu funkcjonowania,
- narastające wątpliwości wobec dotychczasowych metod, relacji, wartości lub potrzeb,
- doświadczenie utknięcia, chaosu, przeciążenia i trudności w radzeniu sobie,
- gotowość do sprawdzania nowych sposobów działania i uczenia się na ich skutkach,
- zmianę relacji między tym, co było znane, a tym, co zaczyna być potrzebne,
- aktualny etap przechodzenia od stabilności do możliwej reorganizacji sposobu życia lub działania.
Cztery podskale faz zmiany
Fazy zmiany w modelu Humanet obejmują cztery jakościowo różne podskale. Nie oznaczają one sztywnych kategorii, lecz pomagają uchwycić dominujący sposób przeżywania aktualnej sytuacji.
Stabilizacja
Poczucie, że obecny sposób funkcjonowania jest przewidywalny, dopasowany i wystarczający wobec codziennych potrzeb.
Wątpliwość
Moment, w którym dotychczasowe sposoby działania, relacje lub wartości zaczynają budzić pytania i tracić wcześniejszą oczywistość.
Kryzys
Stan przeciążenia, chaosu lub utknięcia, w którym dotychczasowe strategie nie dają już poczucia kontroli ani skuteczności.
Eksploracja
Aktywne testowanie nowych sposobów działania, obserwowanie ich skutków i stopniowe uczenie się bardziej adekwatnych reakcji.
Stabilizacja
Stabilizacja opisuje stan, w którym codzienny sposób funkcjonowania jest względnie przewidywalny, dopasowany i wystarczający. Osoba ma poczucie, że obecne metody radzenia sobie działają, relacje i otoczenie dają podstawowe poczucie bezpieczeństwa, a potrzeba zmiany nie jest szczególnie wyraźna.
Wątpliwość
Wątpliwość pojawia się wtedy, gdy to, co wcześniej było oczywiste, zaczyna budzić pytania. Osoba może zauważać, że niektóre relacje, metody rozwiązywania problemów, potrzeby lub wartości nie dają już takiego poczucia sensu, satysfakcji albo skuteczności jak wcześniej.
Kryzys
Kryzys opisuje stan, w którym osoba doświadcza utknięcia, przeciążenia albo utraty poczucia kontroli. Dotychczasowe strategie radzenia sobie przestają wystarczać, codzienność może wydawać się chaotyczna, a relacje i decyzje stają się źródłem napięcia lub niepewności.
Eksploracja
Eksploracja oznacza etap sprawdzania nowych sposobów działania. Osoba zaczyna testować inne reakcje, obserwować ich skutki i odróżniać rozwiązania dające chwilową ulgę od tych, które rzeczywiście poprawiają funkcjonowanie.
Znaczenie w procesie zmiany
Fazy zmiany pomagają dobrać właściwy sposób wsparcia. Przy stabilizacji najważniejsze może być utrzymanie dobrego funkcjonowania i uważność na pierwsze sygnały niedopasowania. Przy wątpliwości - nazwanie pytań i rozpoznanie, co przestaje działać. Przy kryzysie - zmniejszenie przeciążenia i odbudowanie poczucia wpływu. Przy eksploracji - wspieranie testowania, uczenia się i utrwalania nowych strategii.
Ten wymiar pokazuje, że zmiana nie zaczyna się dopiero w momencie działania. Często wcześniej pojawia się okres stabilności, potem subtelne wątpliwości, następnie możliwe przeciążenie, a dopiero później bardziej świadome sprawdzanie nowych rozwiązań.